В ОБЪЕКТИВЕ

Беларуская вёсачка i яе лёс: так iх убачыў фототамастак i журналiст Уладзiмiр Сiз

Сёлета ў траўнi, на Ночы музеяў, у Мядзелi прэзентавалi не зусiм звычайную фотавыставу. Прысвечана яна адной, невялiкай i не надта вядомай вёсцы Пярэградзь, яе наваколлю, жыхарам . Аўтар здымкаў — Уладзімір СIЗ. Ён больш за 45 год адпрацаваў фотажурналістам у розных выданнях Беларусі: «Рэспубліцы», «Советской Белоруссии», «Белорусскай ниве», супрацоўнічаў з «Известиями».

А для мяне гэты чалавек – найперш, добры сябра, выдатны журналiст-профi. Адзiн з тых, каго смела можна лiчыць сапраўдным фотакорам. На жаль, людзей гэтай журналiсцкай спецыяльнасцi цяпер бракуе, бо не кожны, хто бярэ ў руки фотакамеру, – аўтаматычна становiцца Майстрам-газетчыкам, Майстрам-фотажурналiстам.

Памятаю, як працоўныя шляхи звялi мяне i Сцяпанавiча, цi, як яго часцей заву, проста Валодзю ў рэдакцыi тады яшчэ «Белорусской нивы», цяпер «Сельскай газеты». Мне падавалася, што так любiць вёску, як любiла i люблю яе дагэтуль я сама, – немагчыма! Але ў асобе Сiза знайшла, кажучы наўпрост, шалёнага аднадумцу. Колькi разам пераездзiлi, дзе толькi нi былi! Шчыра скажу, многих маiх матэрыялаў магло б i не напiсацца, каб не сяброўская, камандная праца. Дагэтуль лiчу, што найлепшага фотакора-напарнiка не мела…

Але ж вы папытаецеся, пры чым тут менавiта мядзельская вёсачка Пярэградзь? Чаму яна стала галоўнай гераiняй фотавыставы, якую Сiз даўно напрацаваў? Уладзімір Сцяпанавіч — сталічны жыхар, але ў 1992 годзе набыў у Пярэградзі вясковы дом. І цяпер сам прызнаецца: «Немагчыма адразу адказаць, дзе зараз жыву: ці ў Мінску, ці ў Пярэградзі. Калі стаў пенсіянерам – то адназначна, што ў Пярэградзі».

З гумарам любiць сам Валодзя расказаць пра тое, якія прыгоды прывялі яго першы раз у Пярэградзь i чым усё гэта абярнулася, у рэшце рэшт…

Калі пачынаю расказваць, як пасяліўся ў Пярэградзі, то ніхто не верыць, – распавядае аўтар выставы. – Са сваім знаёмымі 25 снежня вырашылі паехаць на Браслаўшчыну паглядзець іх дачу. Кажуць: «Можа, і табе  што спадабаецца, купіш». Каля Краснага ў «Жыгулях» спусціла кола — замянілі запаскаю. Праехалі бальніцу ў Мядзелi, едзем і едзем: цемра, лес і зноў кола спусціла, а запаскі ўжо няма. Мы з сынам падняліся на горку ля дарогі, гляджу — аганёк, мусіць вёсачка нейкая. Пайшоў, сустрэў хлопца у хаці на краi вёскі. Прыцягнулі кола да хаты, а мароз добра бярэцца, разабралі, заклеілі, сын панёс. Праз дзесяць хвілін зноў ідзе з колам: яшчэ адно спусціла. І так чатыры колы — не з'язджаючы з аднаго месца. Пад'ехалі да новага знаёмага, папілі чаю. Ужо вечар, куды на Браслаўшчыну ехаць... Хлопец распытаў, з якой мэтай едзем, і кажа: «Нашто вам ехаць, у нас прадаецца дом». Паехалі, пасвяцілі фарамі на хату, падумалі: «А што: тут і вёсачка маленькая, і возера побач, і Мядзел недалёкf». Праз дзень днём прыехалі, знайшлі сваякоў, дом уважліва паглядзелі. І ўрэшце набылі.

Ён, заўсёды неразлучны са сваім добрым сябрам і памочнікам – фотаапаратам, а зараз і з кампутарам, за дваццаць пяць гадоў зрабіў мноства здымкаў навакольнай прыроды Пярэградзі ў розныя поры года, здымаў жыхароў, гасцей…

А пачалося ўсе болей чым пяцьдзесят год таму, калі я атрымаў на дзень нараджэння ў падарунак фотаапарат “Вясна”, – працягвае Уладзiмiр Сцяпанавiч. – Цяжка адказаць, хто каго вучыў, але адназначна, што дзякуючы гэтаму цудоўнаму падарунку я змог успрымаць наваколле набагата шырэй. І заўсёды здымаў, праяўляў стужкі, друкаваў здымкі і вучыўся, вучыўся, вучыўся. І да гэтага часу працягваю вучыцца. Мяняюцца тэхналогіі, удасканальваецца фотатэхніка, ўсё шырэй уваходзіць у жыццё інтэрнэт і лічбавая фатаграфія, а я працягваю здымаць, як і раней – назіраю, думаю і з дапамогай аб’ектыва спыняю імгненне…”

Ужо больш за чвэрць стагоддзя Уладзімір Сцяпанавіч праводзіць час у Пярэградзі. І кажа, што Мядзельшына стала для яго другой радзімай: Цёпла расказвае Уладзімір пра мясцовых жыхароў — шкада толькі, што іх у вёсцы ўсё менш і менш:

Людзей не так шмат, але ўсе розныя і добрыя. Як прыязджаў, бабулі расказвалі ўсе вясковыя навіны — то быў у курсе усіх спраў. А зараз тут зімуюць толькі ў 2 хатах. А ўсяго ў вёсцы 30 двароў, многiя з іх нежылыя.  Фотаапарат жа заўжды са мной. Браў  з сабой у лес, знаходзіў добрыя грыбы, фатаграфаваў з усіх бакоў. Ішоў далей і толькі потым успамінаў, што… забыўся грыбы зрэзаць.

Фатаграфія — гэта не мастацтва? Сiз так разважае:

Фотаапарат – толькі як інструмент выкарыстоуваецца. Чалавек бачыць, нешта яму западае ў душу – і ён пакідае гэта для сябе ды іншых.  Трэба iмкнуцца ўбачыць тое, што ўсе нiбыта i бачаць, але ж не заўважаюць... Глядзі, думай і фатаграфуй, і хай гэта ўбачаць людзi. Здымайце блізкіх, дом, дарогу ля дома! Вясной яна адна, восенню іншая. Здаецца,  адно і тое ж, але імгненне, як усход сонца, не паўтараецца…

…Развiтваючыся, фотамастак зноў здзiвiў: падзялiўся прыведзеным нiжэй тут цiкавым артыкулам. Пра што? Вядома ж, пра любiмую вёсачку ля возера Мядзел. Чытайце i Вы! Аўтар артыкула, дарэчы, – усё той жа… Здагадалiся, хто?

 

Гэта цiкава!

Вёска Пярэградзь на старажытным Альгердавым шляху

Пярэградзь – гэта вёска, якая адносіцца зараз да Мядзельскага сельскага выканаўчага камітэта Мядзельскага района Мінскай вобласці. Знаходзіцца за 7 км ад Мядзела на старажытным Альгердавым шляху з Полацака праз Паставы, Вілейку, Маладзечна… Магчыма, узнікла і яна, і назва таму, што тут “перагароджваўся” Альгердаў шлях і адыходзіла самая кароткая дарога да берага возера Мядзел, паселішча і замка Х-ХVст., які знаходзіўся на востраве Замак.

У першай палове ХV стагоддзя паселішча, па невядомых прычынах, было пакінута і перанесена на паўночны бераг возера Мястра (сучасны Стары Мядзел), а вёска Пярэградзь засталася і нават пазначана яна на “Карце Мінскай губерніі…” “Расейскага атласа…” 1800 года. На сённяшні дзень, ад таго Альгердавага шляху ў Пярэградзі засталося толькі тры кіламетры, але гэта ўжо сучасная дарога Н9219.

Недзе ў 1990 годзе скончана рэканструкцыя дарогі Мядзел – Чарняты, і цяпер аўтобусны прыпынак “Пярэградзь” у 100 метрах за вёскаю, на сотым кіламетры дарогі Р27.

Старажытная вёска у розныя гістарычныя часы называлася: Пярэгародзь, Перагародзь Пярэградзь, Преградзь, Перегродь, Пшегродзь, Przegrodz, Piarehradz, Peregrod, Pieriegrod, Piaregradz.

1868 год. Пярэградзь, вёска Мядзельскай воласці Вілейскага павета Віленскай губерні – 15 двароў, 126 жыхароў.

1908 год. Вёска Пярэградзь – 42 двары і 314 жыхароў. Каля вёскі знаходзіўся фальварак “Пярэградзь”, уладанне Мядзельскага касцёла з некалькіми жыхарамі.

Падчас Першай сусветнай вайны Пярерградзь доўгі час знаходзілася ў прыфрантавой паласе расейскай арміі, амаль што на пярэднім краі. Многія жыхары сталі бежанцамі і падаліся на усход, далей ад фронта. Акопы тых часоў бачны і цяпер у наваколлі вёскі.

За польским часам Пярэградзь – засценак у Мядзельскай гміне Дунілавіцкага, а потым Пастаўскага павета Віленскага ваяводства – 28 двароў (колькасць жыхароў невядома).

Пасля далучэння Заходняй Беларусі да БССР Пярэградзь адносілася да Баярскага сельсавета Мядзельскага раёна Вілейскай, а потым Маладзечанскай вобласці. У пачатку 1953 года быў створаны Лацвянскі сельсавет, а ў студзені 1960 года гэтая тэрыторыя Маладзечанскай вобласці ўвайшла ў Мінскую вобласць.

У 1949 годзе ў вёсцы быў арганізаваны калгас “Праўда”. Праз пяць гадоў вёска і жыхары сталі 4-й брыгадай калгаса імя Булганіна, які ў 1957 годзе ператварыўся ў калгас “40 год Кастрычніка” з цэнтрам у Лотве.

Яшчэ ў 1960 годзе у Пярэградзі было 125 жыхароў, а ужо на 1 студзеня 1997 года ў вёсцы налічвалася 18 двароў і усяго 17 жыхароў. А ў Лацвянскім сельсавеце на гэты момант было 568 жыхароў, у 20 населеных пунктах: Воргі, Гарані, Кабайлы, Кямсы, Лапосі, Лотва, Маўчанкі, Маўчаны, Мікіткі, Міхалі, Пярэградзь, Радзькі, Ражкі, Расохі, Садоўшчына, Селькава, Цімошкаўшчына, Чалеі, Чарняты, Шалкоўшчына. Былі і паселішча, якія ўжо не існуюць: Зані, Лескі, хутары: Адоеўцы, Баранава, Берасцянік, Варанец, Воўчына, Дубавое, Іванава, Іванькі, Канцыполле, Каськоўшчына, Ласкішкі, Ставішова, Хмелінка, Ходасы, Чарняты.

Івашка Федар Лявонавіч, 1916 г. н., радавы 166-га спалучэння, памёр ад ран у студзені 1945, ва Усходняй Прусіі; Клечка Балеслаў Пятровіч 1918 г. н., загінуў у 1942 годзе недзе пад Масквой; Клечка Міхаіл, прапаў без вестак; Клечка Міхаіл Іванавіч 1918 г. н., прапаў без вестак. Гэта воіны-землякі з Пярэградзі, якія загінулі ці прапалі без вестак у гады Вялікай Айчыннай вайны.

Рашэннем Мінскага абласнога Савета дэпутатаў ад 29. 09. 2006 года № 245 усе вёскі і жыхары Лацвянскага сельсавета далучаны да Мядзельскага сельсавета. На гэты момант у Пярэградзі на 7 падворках пражывала 11 жыхароў: яны трымалі 1 каня, 1 казу і 4 авечкі.

З гутарки з Ганнай Аляксандраўнай Місуна, 1931 г. н., жыхаркай вёскі Пярэградзь: “Кавалем быў такі чалавек, зваўся Макадук, прозвішча не ведаю. Вучыліся мы, мясцовыя дзеці, ў пачатковай польскай школе, якая была тут, у вёсцы. Наша настаўніца, Гунэфа Францаўна, выйшла замуж за тутэйшага хлопца Ігналя Пісарчыка, калі ён служыў у войску ў Варшаве і прыехала з ім у Пярэградзь. Адна частка будынка была школай, а ў другой жыла настаўніца з сям’ёй. Толькі ў 1960 годзе ў вёсцы пабудавалі новую пачатковую школу, мураваную. Закрылі яе недзе ў пачатку 70-х гадоў мінулага стагоддзя”.

Яшчэ і пасля вайны вяскоўцы доўга гаспадарылі аднаасобна, на сваёй зямлі. Потым усіх запісалі ў калгас. Праз нейкі час вясковы калгас аб’ядналі з Лотвай – і стала Пярэградзь далёкай брыгадай. Была тут канюшня, кароўнік, цялятнік, гумно, ток. Быў і свой калгасны каваль у вёсцы – Янель Пётра.

У жыхароў Пярэградзі былі такія прозвішчы: Клечка, Максімовіч, Пісарчык, Маркаў, Іванчанка, Грывусевіч, Хацяновіч, Тачыцкі, Дучынскі, Пашкевіч, Місуна, Міхневіч, Канановіч, Герасімовіч, Гурман, Папок. Быў яшчэ і такі чалавек – па мянушцы Франучак.

Пасля вайны, у пачатку пяцідзесятых гадоў багата моладзі з’ехала па вярбоўцы на лесанарыхтоўкі ў Карэлію, на шахты Данбаса і Кузбаса, на адбудову Мінска, а потым і на цэліну ў Казахстан. І з гэтага часу вёска пачала “старэць” і “паміраць”. На сённяшні дзень у вёсцы 30 двароў, 10 з іх зарэгістраваныя як жылыя і 15 жыхароў.

Раней кожная валока, дзесяціна ці шнурок зямлі ў наваколлі мелі сваю назву. Мелі назвы палі, сенажаці, балоты, лясы, дарогі і ўзгоркі. Адразу за кароўнікам ішла дарога на “Пасекі”, а “Дымава” было каля возера. “Рэдзькі”, “Шчокаты”, “Афіцэраў хутар”, “Салёмін хутар”, “Манахава гара” – гэта месцы, дзе былі хутары. А яшчэ былі: “Кляшня”, “Катлоўка”, “Кругляк”, “Воўчая яма”, “Пад гаям”, “Гаць”, “Плаў”, “Паплавы”, “Мох”, “Груздава”, “Кастусёва поля”, “Казіна гара”, “Сыманавы”, “Байдзянка”, “Матэй”, “Шабліца”, “Наносы” “Іванаўшчына”. Недалёка працякае рэчка Зелянуха і ручай у вёсцы, які мясцовыя жыхары называюць “Канава”.

Была ля вёскі і зямля мядзельскага касцёла з пабудовамі і каплічкаю, на развілцы дарогі на Цімошкаўшчыну і возера Мядзел (каплічка разбурана падчас Першай сусветнай вайны), называлась гэтае месца -- “Ксяндзова поле”.

На кожным хутары і вясковым падворку жыхары трымалі кароў, каней, былі авечкі, козы, свінні. Яшчэ ў 1992 годзе ў вёсцы гаспадары трымалі 19 кароў, а праз 13 гадоў пенсіянеры Альфрэда і Іван Гурманы прадалі апошнюю карову вёскі.

…Пярэградзь і цяпер яшчэ жывая: раз на тыдзень, у чацвер, прыязджае аўталаўка. Праўда, на зіму застаецца толькі некалькі жыхароў, а з вясны вёска ажывае – прыязжаюць дзеці, дачнікі. Багата адпачываючых у выхадныя дні летам і на беразе прыгожага возера Мядзел з празрыстаю вадою. З утварэннем Нацыянальнага парка “Нарачанскі” навыколле вёскі Пярэградзь стало яшчэ прыгажэйшым.

Уладзімір СIЗ

(Пры падрыхтоўцы матэрыяла выкарыстаны публiкацыi мядзельскай раённай газеты «Нарачанская зара»)

На здымках: Уладзiмiр СIЗ, аўтар выставы; моманты адкрыцця выставы i працы; толькi некаторыя з фотаработ, праз якiя творца з вялiкiм майстэрствам i замiлаваннем паказаў розныя моманты з жыцця Пярэградзi i яе непаўторных, адметных, на жаль, адыходзячых ужо насельнiкаў...


Система Orphus


КОММЕНТАРИИ К МАТЕРИАЛУ

    ПОИСК ПО САЙТУ

    СКАЗАНО!

    Александр ЛУКАШЕНКО, Президент Беларуси:

    – Стоит вопрос: надо ли сегодня Беларуси производить значительно больше сельхозпродукции, чем сейчас? Мы не будем форсировать это, потому что продать тяжело. Вы видите, как мы пробиваемся на китайский рынок, диверсифицируем продажи продовольствия по всему миру, чтобы не зависеть от одного российского рынка. Мы идем во все точки для того, чтобы продать то, что мы сегодня производим с избытком…

    ЦИФРА

    1,15 млн т зерна вместе с кукурузой (при плане 1,5 млн т)

    получили аграрии Гродненщины по итогам 2018 года. Об этом сообщил губернатор региона Владимир КРАВЦОВ, докладывая Президенту Александру ЛУКАШЕНКО во время визита последнего в Гродно в октябре.

    ГЛАС(З) НАРОДА

    Белорусские фермеры не готовы работать с торговыми сетями, но покупатели будут искать органик продукты в гипермаркетах

    Только 43,2 процента белорусов осведомлены, что такое органические продукты и чем они отличаются от обычных. Основная часть информированных покупателей, в первую очередь, будет искать такую еду на полках гипермаркетов. И лишь 10% – заказывать на интернет-сайтах. Такие любопытные данные получены в ходе социологического исследования, которое провели в текущем году, по заказу Центра экологических решений (ЦЭР), специалисты Информационно-аналитического центра при Президенте Республики Беларусь. www.agrolive.by побывал на презентации результатов, организованной в Минске.

    СИЗОХРЕНИЯ

    Вверх по склону, ведущему вниз…

    Вверх по склону, ведущему вниз…

    Фото Владимира СИЗА.

    ПОЧТА@AGROLIVE.BY

    Логин:
    Пароль:

    (что это)