ЛИЦА

Джон КУНСТАДТЭР: “Код росту беларускай нацыі трэба шукаць на вёсцы...”

Джон КУНСТАДТЭР
Ён жыве пастаянна ў ЗША. Але думкамі ледзь не штодня “залятае” ў далёкую, але такую мілую сэрцу Беларусь. Мала таго, некалькі разоў у год Джон КУНСТАДТЭР прыязджае сюды, каб прайсціся з фотаапаратам па гэтай зямлі. Нязменна – па вясковай зямлі! Бо як сам лічыць, менавіта ў сёлах жыве своеасаблівы духоўны сакрэт, код росту беларускай нацыі.
Кінеш погляд на яго здымкі, зробленыя ў 2006—2009 гадах на Палессі… Міжволі успамінаюцца словы Уладзіміра Караткевіча: “На гэтую зямлю нельга глядзець стомленымі вачыма”. Некалі Кунстадтэра на адкрыццё Беларусі натхніў менавіта “вялікі еўрапейскі пісьменнік” – так кажа пра аўтара “Дзікага палявання караля Стаха” і “Чорнага замка Гальшанскага” амерыканскі фотамастак-падарожнік. Пенсіянер з Чыкага цяпер, пасля адстаўкі з дыпламатычнай службы, увесь свой пенсіянерскі “імпэт” аддае фатаграфіі. А маё першае ўражанне ад суразмоўцы – яго проста трапяткое адчуванне нашай роднай мовы. Здалося, спадар Кунстандтэр нават і не думаў, каб даць інтэрв’ю на іншай…

— Спадар Джон, а вы падлічвалі, колькі гадоў займаецеся фатаграфіяй?

— Недзе – больш за сорак, але сур’ёзна, удумліва – прыкладна чвэрць стагоддзя…

— Адкуль жа такое жаданне – далучыцца да беларускасці праз успрыманне вясковага жыцця, перш-наперш? Можа, карані вашага роду – на гэтай зямлі?

— Не, беларускіх каранёў не маю, род мой – нямецкага паходжання. Амерыканец па сукупнасці унутраных адчуванняў. А сувязі, досыць трывалыя і пастаянныя, з Беларуссю маю вось ужо дзесяць з паловай гадоў. Ведаеце, а на ўзроўні духоўным… Часам адчуваю – тысячагоддзямі знітаваны… Хаця ўпершыню тут аказаўся акурат у 2000-м. Па творах Караткевіча, дарэчы, беларускую мову вывучаў. Памятаю, першыя словы, што асвоіў, такія былі – “шаноўнае спадарства”…

— На беларускае Палессе, у тамтэйшыя вёскі, Вас пацягнула таму, што чулі пра адметнае хараство беларускай прыроды?

— Ваша прырода – сапраўды прыгожая. Мне падабаецца, канешне, але… Тое, што мяне прыцягвае сюды, — не краявіды, а – людзі. Звычайныя вясковыя, чыя звычайнасць – незвычайная.

Стараюся, па магчымасці, амаль кожны месяц прыязджаць у беларускія вёскі. Бо здымаю увесь час своеасаблівае “Кола года”. Імкнуся пакінуць нашчадкам імгненні з жыцця беларусаў – працоўнага, бытавога, але найперш духоўнага. Царковўныя святы, нейкія абрадавыя, эксклюзіўныя для той ці іншай мясцовасці – трапляюць у мой аб’ектыў. Нефармальныя народныя традыцыі, без налёту афіцыёза – проста невялічкія малюначкі з жыцця… У хаце, на полі, у царкве, у касцёле…

Бусел над простым сельскім дахам – таксама даўняя палеская традыцыя. Бусел над простым сельскім дахам – таксама даўняя палеская традыцыя.

— А колькі ўжо беларускіх вёсак наведалі?

— О, хіба так патрэбна весці гэтыя падлікі? Навошта вандрую па вёсках? У прынцыпе, не супраць здымаць і гараджан, але ж – лепей рабіць здымак пасля гутаркі з чалавекам. Трэба быць бліжэй да людзей, простых сялян – тады ёсць шанец спасцігнуць глыбей беларускую ментальнасць.

— Не падалося Вам, быццам бы беларускі вясковец – асцярожна ідзе на кантакт? Яго ж не так лёгка разгаварыць?

— Скажу болей пра палешукоў, менавіта іх вывучаў часцей. Беларускія сельскія гаспадар ці гаспадыня надзвычай хутка, аператыўна, імгненна проста ацэньваюць, хто перад імі. Момант – і цябе ўжо “ідэнтыфікуюць”. Ці то ты добразычлівы, прыязны чалавек, ці то – круцель, ашуканец, шэльма, адным словам. Мяне такая рыса ў паляшуцкім характары надзвычай займае, здзіўляе…

— Ці не было так, каб механізм “ідэнтыфікацыі” даваў збой? Напрыклад, Вас прынялі за нейкую “падазроную” асобу?

— Не, што вы! Хіба ж такога гаваркога, адкрытага чалавека можна ў чым-сьці западозрыць (усміхаецца)? А калі сур’ёзна, дык я меў на ўвазе здольнасць бачыць праз знешнія праявы ўнутраную сутнасць абсалютна чужога чалавека. Простыя вясковыя бабулечкі на Палессі — яны ж такія мудрыя-мудрыя, праўда, не без хітрынкі. Няварта нават спрабаваць прыкідвацца перад такім “увасабленнем” сялянскай праніклівасці.

У горадзе, калі хочаш спыніць чалавека, каб пафатаграфаваць, — часцей сутыкаешся з адмовай. Няма часу, маўляў. Усё – бягом, бягом… На беларускай жа вёсцы жыццё ідзе асаблівым, размераным рэем. Цішэй, памалу, спакайней – для фотамастака гэта сапраўдны востраў натхнення.

А яшчэ нельга не заўважыць: людзі ў вашых вёсках – вельмі працавітыя. Іх двары – чысцюткія. Дрывотні заўсёды ў парадку. Лаўка – важная месца! Вясковая агора, калі так можна сказаць. Ці форум, не меней! Дарэчы, беларускія сяляне – годныя надзвычай, яны не гнуцца ні перад якімі, нават самымі цяжкімі, абставінамі. Я даўно для сябе вырашыў: ажыццяўляю на беларускай вёсцы асаблівую місію. Спрабую праз свае здымкі падкрэсліць гэтую беларускую сялянскую годнасць!

— Удаецца ці нешта не атрымліваецца?

— Не лічыце мяне хвальком, але скажу так – удаецца на ўсе сто адсоткаў! Справа ў тым, што я свядома пазбягаю працы ў вашым, журналісцкім, стылі. Я не фотакарэспандэнт, не шукаю, як рэпарцёр, адлюстравання сучаснай, аператыўнай жыццёвай плыні. Знаходжу пазачасовыя моманты, тэндэнцыі, пэўныя рысы беларускасці, якія маюць глыбокія карані. На мой погляд, так і толькі так можна паказаць трываласць беларусаў. Увесь час працую, адным словам, над алюстраваннем нейкага магістральнага коду росту гэтай нацыі, а не асобных імгненняў яе быцця…

— Чаму, аднак, шукаць гэты код мэтазгодна, асвойваючы менавіта вясковыя тэрыторыі?

— На сяле лягчэй, бо чалавек там больш адкрыты. Ён пусціць да сябе ў хату, прыадчыніць перад вамі традыцыі сваёй сям’і, нават нейкія душэўныя таямніцы. А яшчэ ж ёсць іншыя месцы – храм, поле, дзе таксама можна шмат чаго цікавага падгледзець і пакінуць нашчадкам у выглядзе фотавыяў.

— Сучасны беларускі селянін, па-вашаму, — асоба з “незачыненай” душой?

— Не магу сцвярджаць, быццам бы – адкрытая пастаянна і для любога суразмоўцы. Хутчэй – тая асоба, што паступова паддаецца раскрыццю, але – пры пэўнай духоўнай працы таго, хто хоча зазірнуць у “люстэрка” беларускасці. А яно – у душы вяскоўца, я цвёрда перакананы!

— Праз фотасправу спасціглі, няхай і не так глыбока, ментальнасць беларускай нацыі. Ці не з’явілася ў Вас адчування таго, што беларусы, наогул, па сваёй сутнасці – нацыя дагэтуль сельская, мала “кранутая” урбанізацыяй?

— Не, такіх момантаў не адчуваў. Вёска, зразумела, адыграла значную ролю ў станаўленні беларускай ментальнасці. Сяло – увасабленне нацыянальнай годнасці, але вызначаць беларусаў як нацыю сельскую не спяшаўся б. Ёсць вёскі, а ёсць і гарады…

Адна з тых палескіх бабулечак, якіх, на думку фотамастака, вельмі складана падмануць. Адна з тых палескіх бабулечак, якіх, на думку фотамастака, вельмі складана падмануць.
—...і ёсць аграгарадкі, чулі пра такія селішчы новага тыпу, напэўна?

— Шчыра кажучы, больш цікаўлюся не пэўнымі маштабнымі пераўтварэннямі на вёсцы, а – людзьмі. Змены ў статусе населеных пунктаў маюць месца быць, але больш важкім мне падаецца – што там, у душы чалавечай? Сялянскай – у дадзеным кантэксце…

— За дзесяць гадоў, якія доўжацца вашы вандроўкі па беларускіх вёсках, стасункі з сялянамі, — заўважылі змены ва ўнутраным свеце, нейкіх знешніх праявах — ад беларускага вяскоўца?

— Гэта – добрае, слушнае пытанне! Мяркую, што на Палессі, у адметных, самабытных вёсках, да прыкладу, Століншчыны – Аздамічах, Цераблічах, Альшанах, Рубелі – за гэтыя гады вяскоўцы матэрыяльна пабагацелі. Бо – нястомна працуюць кожны дзень! У парніках, на агурковых ці трускалкавых “палетках”. Традыцыі рэлігійныя, прыкмячаю, не губляюцца, толькі мацнеюць у такіх вёсках. У царкве ў Аздамічах службы бываюць прыгожыя, надзіва шматлюдныя. А з Рубеля, наколькі мне вядома, выйшла шмат святароў. Асабіста мяне такая вернасць спрадвечным запаветам продкаў, нейкаму духоўнаму апірышчу – натхняе зноў і зноў прыехаць на беларускае Палессе…

— А маглі стала, без прыездаў-ад’ездаў, пасяліцца дзе-сьці ў беларускай вёсцы?

— Думаю пра гэта! Але яшчэ не знайшоў тую самую хату, дзе б захацелася пасяліцца. І калі такое здарыцца, прытулак гэты акажацца менавіта на Палессі. Вельмі мне там падабаецца…

— Дзякуй за шчырую размову, спадар Джон! Творчых поспехаў – беларуская вёска як раз тое месца, дзе заўсёды зможаце рабіць адметныя здымкі…

— І вам – вялікі дзякуй!

Фота Джона КУНСТАДТЭРА і Уладзіміра СІЗА

Візітоўка суразмоўцы

У 2005 годзе Джон Кунстандтэр пайшоў у адстаўку з амерыканскай дыпламатычнай службы, падчас якой працаваў у Турцыі, Балгарыі, у Дзярждэпартаменце ЗША ў якасці рэферэнта па Тунісе, старэйшага рэферэнта па Эстоніі, Латвіі і Літве, а таксама ў Беларусі, у якасці намесніка амбасадара ў 2000-2001 гадах. Персанальныя фотавыставы ладзіў у Вашынгтоне (1997 год), Анкары (2000, 2002, 2003, 2005 гады), Гродне (2008) і ў Нью-Йорку – сумесна са Сталым прадстаўніцтвам Беларусі ў ААН.

Супрацоўнічае з выдомымі беларускімі дзеячамі культуры – паэтам Рыгорам Барадуліным і бардам Алесем Камоцкім. Яны зрабілі разам некалькі арыгінальных літаратурна-музычных праектаў, якія праілюстраваныя здымкамі Джона Кунстадтэра.

Ад аўтара. Выказваю шчырую ўдзячнасць за дапамогу ў працы над стварэннем гэтага матэрыялу супрацоўнікам Дзяржаўнага літаратурнага музея Янкі Купалы. З вялікай павагаю і ўдзячнасць за вашу нястомную працу па захаванню беларускасці ў наш такі няпросты час, Іна ГАРМЕЛЬ.


Система Orphus


КОММЕНТАРИИ К МАТЕРИАЛУ

    ПОИСК ПО САЙТУ

    СКАЗАНО!

    Александр ЛУКАШЕНКО, Президент Беларуси:

    – Стоит вопрос: надо ли сегодня Беларуси производить значительно больше сельхозпродукции, чем сейчас? Мы не будем форсировать это, потому что продать тяжело. Вы видите, как мы пробиваемся на китайский рынок, диверсифицируем продажи продовольствия по всему миру, чтобы не зависеть от одного российского рынка. Мы идем во все точки для того, чтобы продать то, что мы сегодня производим с избытком…

    ЦИФРА

    1,15 млн т зерна вместе с кукурузой (при плане 1,5 млн т)

    получили аграрии Гродненщины по итогам 2018 года. Об этом сообщил губернатор региона Владимир КРАВЦОВ, докладывая Президенту Александру ЛУКАШЕНКО во время визита последнего в Гродно в октябре.

    ГЛАС(З) НАРОДА

    Белорусские фермеры не готовы работать с торговыми сетями, но покупатели будут искать органик продукты в гипермаркетах

    Только 43,2 процента белорусов осведомлены, что такое органические продукты и чем они отличаются от обычных. Основная часть информированных покупателей, в первую очередь, будет искать такую еду на полках гипермаркетов. И лишь 10% – заказывать на интернет-сайтах. Такие любопытные данные получены в ходе социологического исследования, которое провели в текущем году, по заказу Центра экологических решений (ЦЭР), специалисты Информационно-аналитического центра при Президенте Республики Беларусь. www.agrolive.by побывал на презентации результатов, организованной в Минске.

    СИЗОХРЕНИЯ

    Вверх по склону, ведущему вниз…

    Вверх по склону, ведущему вниз…

    Фото Владимира СИЗА.

    ПОЧТА@AGROLIVE.BY

    Логин:
    Пароль:

    (что это)