ЗЕМЛЯ ЛЮДЕЙ

Беларусь – краіна дойлідаў


Сёлета ў Выдавецкім доме «Беларуская навука» выйшла кніга «Драўлянае хрысціянскае храмабудаўніцтва Беларусі». Яе аўтар – доктар мастацтвазнаўства, вядучы навуковы супрацоўнік аддзела архітэктуры Цэнтра даследаванняў беларускай культуры, мовы і літаратуры НАН Беларусі Тамара ГАБРУСЬ (на здымку) расказала газеце “Навука” пра адметнасць выдання і паказала ўнікальныя фотаздымкі збудаванняў.

Кніга знаёміць чытачоў з драўляным сакральным дойлідствам Беларусі. Тамара Віктараўна, вы разглядаеце помнікі храмабудаўніцтва розных хрысціянскіх канфесій як агульную культурную спадчыну беларускага народа. У цэнтры ўвагі – архітэктурны кампанент забудоў. Раскажыце аб разнастайнасці храмаў. Што паміж імі ёсць агульнага і непадобнага?

– Навуковае даследаванне вялося ў адпаведнасці з планавым заданнем на 2015–2020 гг. «Архітэктурная і гісторыка-культурная спадчына ў развіцці традыцый і культурнай ідэнтычнасці Беларусі» адзела архітэктуры нашага Цэнтра. Кніга прысвечана краіне дойлідаў. Менавіта «дойліднай Беларуссю» называў наш край народны паэт Рыгор БАРАДУЛІН. Слова «дойлід» мясцовага паходжання і азначае майстра-будаўніка, які працуе з дрэвам. Наогул, у беларускай культурнай спадчыне адзін з галоўных носьбітаў этнічнай традыцыі – бясспрэчна, драўлянае дойлідства, роўнага якому па мастацкіх якасцях цяжка знайсці. На думку Уладзіміра КАРАТКЕВІЧА, «драўляныя дзівы – гэта тое, калі звычайная мужыцкая сякера можа паспрачацца з разцом Фідзія».

Драўлянае сакральнае хрысціянскае храмабудаўніцтва Беларусі – унікальны культурны феномен, які мае складаны гістарычны лёс і мастацкую адметнасць. З прычыны геаграфічнага знаходжання нашай краіны ў самым цэнтры Еўропы і, адначасова, на памежжы гісторыка-культурных арэалаў Усходу і Захаду для яе надзвычай важным з’яўляецца пытанне ўзаемадзеяння шматвектарных культурных уплываў і, пры гэтым, захавання нацыянальнай самабытнасці. Гэтае пытанне стала асабліва актуальным на пачатку ХХІ ст. у сувязі з сучаснымі працэсамі глабалізацыі і сацыяльна-палітычнымі задачамі, што патрабуюць выпрацоўкі агульнанацыянальнай ідэі (ідэалогіі). Сёння ўзрастае інтарэс да вывучэння традыцый нацыянальнай культуры.

Каштоўнасць архітэктурнага твора, як вядома, вызначаецца гарманічным спалучэннем у ім карыснасці, трываласці і прыгажосці. Аднак спецыфіка храмабудаўніцтва дапоўнена яшчэ глыбокай рэлігійнай семантыкай, якую раскрывае нам мова архітэктурных форм. Слова «храм» паходзіць ад хорама, дома гаспадара. Базіліка азначае – дом цара, пазней Цара Нябеснага. Пэўную сімволіку ўтрымліваюць аб’ёмна-прасторавыя кампазіцыі святынь: купалы, галоўкі, ярусныя вярхі і іх колькасць. Паколькі інтарэсы грамадства ў эпоху феадалізму абавязкова выступалі ў «рэлігійнай вопратцы», сацыякультурныя праявы найбольш яскрава адбіліся ў гістарычным развіцці сакральнай архітэктуры. З прычыны свайго найвялікшага глыбока народнага крэатыўнага патэнцыялу менавіта драўлянае храмабудаўніцтва Беларусі ХVII–ХVIII стст. у найбольшай ступені ўспрыняла і адлюстравала тагачасныя мастацка-стылявыя тэндэнцыі і гісторыка-канфесійныя працэсы. Сакральныя збудаванні ў дрэве звычайна спалучалі старазапаветныя і новазапаветныя рэлігійныя каноны, этнічныя традыцыі і сацыяльна абумоўленыя навацыі свайго часу. Па сутнасці, яны знаходзіліся на памежжы традыцыйнага народнага і прафесійнага майстэрства.

Культавыя пабудовы ніколі дакладна не паўтораць адна другую, але маюць агульныя рысы, сфарміраваныя кананічнай семантыкай канфесіі, устойлівымі будаўнічымі традыцыямі канкрэтнага рэгіёна і эстэтычнымі ўяўленнямі свайго часу.

У чым яшчэ адметнасць кнігі?

– У кнізе прапануецца новая мастацтвазнаўчая сістэматызацыя і класіфікацыя храмаў паводле іх архітэктонікі і канцэпцыі формаўтварэння. Разглядаецца культуратворчая місія ўніяцкіх цэркваў. На вокладку вынесены здымак былой уніяцкай Міхайлаўскай царквы ў вёсцы Рамель Столінскага раёна, якая, на шчасце, захавала аўтэнтычнае гонтавае пакрыццё.

Адзначаецца, на жаль, рэгрэс нацыянальных традыцый драўлянага храмабудаўніцтва Беларусі ў часы Расійскай імперыі, савецкі і постсавецкі перыяды, што знайшло адлюстраванне і ў новай кнізе. У ёй же – перспектыўныя магчымасці творчага выкарыстання нацыянальнай будаўнічай традыцыі ў сучаснай сакральнай архітэктуры.

Вывучэнню архітэктуры драўляных святынь Беларусі я прысвяціла амаль паўстагоддзя. Выказваю ўдзячнасць усім навукоўцам, фотамастакам, краязнаўцам і аматарам драўлянага хрысціянскага храмабудаўніцтва Беларусі, чые навуковыя і графічныя матэрыялы выкарыстаны для распрацоўкі пастаўленых задач.

Гутарыла Юлія ЯЎМЕНЕНКА, «Навука»

На здымку: Спаса-Праабражэнская царква ў Порплішчы Докшыцкага раёна – яскравы прыклад айчыннага драўлянага дойлідства.

Фота з асабістага архіва Т. Габрусь


Система Orphus


КОММЕНТАРИИ К МАТЕРИАЛУ

    ПОИСК ПО САЙТУ

    СКАЗАНО!

    Зенон ЛОВКИС, генеральный директор НПЦ НАН Беларуси по продовольствию:

    – Если Постановление Совета Министров Республики Беларусь № 961 от 31.08.2005 г. «Об утверждении Положения о порядке разработки и выполнения научно-технических программ и признании утратившими силу некоторых постановлений Совета Министров Республики Беларусь и их отдельных положений» продолжит работать так, как сейчас, – аграрной науки просто не будет…

    ЦИФРА

    958 хозяйств

    получили государственную поддержку на общую сумму более 8,5 млн. рублей в рамках реализации Государственной программы развития аграрного бизнеса Республики Беларусь на 2016–2020 годы.

    ГЛАС(З) НАРОДА

    В сельский дом въехала ракетная установка. Что будет дальше?

    Хозяйка деревенского дома, в который утром 5 апреля врезался ракетный комплекс, 85-летняя Анна Николаевна пока переехала к дочери в Осиповичи. Сын женщины разбирается с последствиями произошедшего. Леонид рассказал TUT.BY, что военные начнут ремонтные работы 8 апреля – и планируют завершить все за 10 дней. При этом общая сумма нанесенного ущерба пока не известна.

    СИЗОХРЕНИЯ

    Вверх по склону, ведущему вниз…

    Вверх по склону, ведущему вниз…

    Фото Владимира СИЗА.

    ПОЧТА@AGROLIVE.BY

    Логин:
    Пароль:

    (что это)