ПЧЕЛОВОДСТВО

Эвалюцыя пчаляра: ад ведуна-чараўніка да “чыстага” прадпрымальніка?..


У выдавецкім доме «Беларуская навука» выйшла кніга «Жужнела пчолка, жужнела…», прысвечаная гісторыі бортніцтва, узнікненню і развіццю пчалярства ў Беларусі. Мы даведаліся ў аўтара, малодшага навуковага супрацоўніка аддзела народазнаўства Цэнтра даследаванняў беларускай культуры, мовы і літаратуры НАН Беларусі Ягора НЕНАДАЎЦА, пра шматвекавыя адметнасці суіснавання чалавека і пчалы…

– Ваша кніга – вынік сумеснай плённай працы з бацькам Аляксеем НЕНАДАЎЦОМ. Акрамя звестак з гісторыі бортніцтва вы звярнуліся і да фальклору. У кнізе выкарыстоўваюцца вусна­паэтычныя і літаратурныя творы. Як гістарычныя звесткі пра развіццё бортніцтва пераплятаюцца з вуснай народнай творчасцю?

 

У беларускім фальклоры адметнасцю твораў, дзе сустракаецца матыў пчалы, з’яўляецца тое, што ўвага ў іх звяртаецца на «боскасць» пчолкі. Гавораць, што яна не дохне, а памірае нібы чалавек. Спрадвеку лічылася, і гэта знайшло адлюстраванне ў фальклоры, што пчолка – надзвычай працавітая. Для любога чалавека найвышэйшым ухваленнем было выслоўе: «працавіты, шчыры, самаадданы, самаахвярны, як пчала». Нашы продкі пастаянна падкрэслівалі, што раз «гэта промысел Божы», то і пчаліны здабытак належыць усяму роду, а потым сям’і.

Значна пазней традыцыя збірання беларусаў на дзень мядовага Спасу для «падгляду» пчол стала своеасаблівым святам, якое падкрэслівала даўнасць гэтай завядзёнкі. На вялікі жаль, сучаснае пчалярства амаль поўнасцю адмовілася ад традыцыі, пакінуўшы для сябе толькі аспект уласнага ўзбагачэння.

 

– Якія паданні людзі складалі пра пчалу?

 

– Паводле рускага апокрыфа, пчалу на белы свет упершыню выпусціў Спас. Пра гэта згадваецца ў многіх царкоўна-славянскіх тэкстах. Яна магла ўтварацца з гаручых слёз няшчаснай дзяўчыны, якая сядзела пасярод міфічнага мора і плакала. Яе суцешыў сам Бог у выглядзе звычайнага чалавека. Казалі таксама, што першы рой здзіўленыя рыбакі выцягнулі з марскога дна і потым пчолы разляцеліся па белым свеце. Сустракаюцца разнастайныя сведчанні і пра тое, што пчолак на нашу зямлю занеслі вандроўнікі з Егіпта. Хоць пчала вельмі маленькая па сваіх памерах, але ў сусветнай міфалогіі займае значнае месца.

 

– Як зараджалася бортніцтва на нашых землях?

 

– Спачатку пчалярства можна было называць хіба што толькі «дзікім бортніцтвам», бо далёкія продкі, адшукаўшы раі пчол, проста выпальвалі лятучыя стварэнні, а сабе забіралі мёд. Тых старажытных пчол  называлі «свепетам». Паступова, заўважыўшы надзвычайную спажыўнасць пчаліных прадуктаў, людзі сталі задумвацца над тым, каб перасяліць пчол у зручныя для сябе мясціны. Так і з’явілася сярэдневечнае бортніцтва. У гэты час для раёў бортнік высякаў у дрэве штучныя адтуліны (борці) і потым пазначаў дрэвы асабістымі знакамі.

 

– У народным асяроддзі пчаляры часта асацыіраваліся з людзьмі, здольнымі да чараўніцтва…

 

– У розныя часы адносіны да пчаляроў былі неадназначныя. Спачатку іх баяліся, бо яны «прычароўвалі» пчол, прымушалі іх сабе мёд насіць. Пазней іх ужо не баяліся, а паважалі за тое, што мелі значны здабытак, які іншым быў недаступны. Ужо ў канцы ХІХ – пач. ХХ ст. пчаляры страцілі значную частку людскога даверу, бо перасталі дзяліцца сваёй здабычай з іншымі, такім чынам прысвойваючы ўсё толькі сабе, маючы з гэтага значную выгаду. Прыгадаем раман «Людзі на балоце» І. Мележа, дзе Васіль Дзяцел адмовіўся даць лыжачку мёду для хворага дзіцяці свайму аднавяскоўцу Грыбку...

 

– Раскажыце пра традыцыі развядзення пчол.

 

– Яны засталіся адвечнымі: звычайна ад старога рою аддзяляўся малады рой, які саджалі ў пустыя борці, а пазней ў вуллі, такім чынам павялічваючы колькасць сем’яў на сваіх пасеках. У гэтым плане ў пчалярстве нічога не змянілася, усё засталося, як і тысячы гадоў таму.

 

Гутарыла Юлія ЯЎМЕНЕНКА, «Навука»

Крыніца фота: газета “Навука”


Система Orphus


КОММЕНТАРИИ К МАТЕРИАЛУ

    ПОИСК ПО САЙТУ

    СКАЗАНО!

    Андрей МУЗЫКА, зав. лабораторией разработки интенсивных технологий производства молока и говядины НПЦ НАН Беларуси по животноводству:

    – Чтобы поднять производство говядины в нашей стране, и главное – повысить доступность, снизив цену на нее, – необходимо создать систему серьезных государственных дотаций, преференций. Как это сделано, и уже давно, на Западе. Материальный стимул должен работать в первую очередь. Тогда уповать можно будет не только на крупные комплексы-откормочники, доставшиеся в наследство со времен СССР, а и на предприимчивого частника.

    ЦИФРА

    31 Br в месяц

    составит в 2022 году и в дальнейшем обязательный платеж для субъектов агроэкотуризма, работающих на территории Республике Беларусь. Для сравнения: ранее им нужно было уплачивать в бюджет 58 Br (две базовых величины) в год.

    ГЛАС(З) НАРОДА

    Треть белорусов не против, чтобы их материальное положение в 2022-м улучшилось

    По результатам социологического опроса населения страны в возрасте 18 лет и старше, проведенного в декабре 2021 года методом телефонного интервью, сотрудники Института социологии выяснили, чего ожидают жители Беларуси от 2022 года.

    СИЗОХРЕНИЯ

    Вверх по склону, ведущему вниз…

    Вверх по склону, ведущему вниз…

    Фото Владимира СИЗА.

    ПОЧТА@AGROLIVE.BY

    Логин:
    Пароль:

    (что это)